مولیبدن

خواص مولیبدن

عدد اتمی 42
شماره CAS ۷۴۳۹-۹۸-۷
جرم اتمی ۹۵.۹۴
نقطه ذوب ۲۶۲۰ درجه سانتی‌گراد
نقطه جوش ۵۵۶۰ درجه سانتی‌گراد
حجم اتمی ۰.۰۱۵۳ نانومتر3
چگالی در دمای 20 درجه سانتیگراد ۱۰.۲ گرم بر سانتی‌متر مکعب
ساختار کریستالی مکعبی مرکزپر
ثابت شبکه ۰.۳۱۴۷ [نانومتر]
فراوانی در پوسته زمین ۱.۲ [گرم/تن]
سرعت صوت ۵۴۰۰ متر بر ثانیه (در سرعت rt) (میله نازک)
انبساط حرارتی ۴.۸ میکرومولار بر (m·K) (در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد)
رسانایی حرارتی ۱۳۸ وات بر (متر بر کلوین)
مقاومت الکتریکی ۵۳.۴ نانو اهم · متر (در دمای ۲۰ درجه سانتیگراد)
سختی موهس ۵.۵
سختی ویکرز 1400-2740 مگاپاسکال
سختی برینل ۱۳۷۰-۲۵۰۰ مگاپاسکال

مولیبدن عنصری شیمیایی با نماد Mo و عدد اتمی ۴۲ است. نام آن از واژه لاتین نو molybdaenum و از واژه یونانی باستان Μόλυβδος molybdos به معنی سرب گرفته شده است، زیرا سنگ معدن آن با سنگ معدن سرب اشتباه گرفته می‌شد. کانی‌های مولیبدن در طول تاریخ شناخته شده‌اند، اما این عنصر (به معنای تمایز آن به عنوان یک عنصر جدید از نمک‌های معدنی سایر فلزات) در سال ۱۷۷۸ توسط کارل ویلهلم شیله کشف شد. این فلز برای اولین بار در سال ۱۷۸۱ توسط پیتر یاکوب هیلم جداسازی شد.

مولیبدن به طور طبیعی به عنوان یک فلز آزاد در زمین وجود ندارد؛ این فلز فقط در حالت‌های اکسیداسیون مختلف در مواد معدنی یافت می‌شود. این عنصر آزاد، فلزی نقره‌ای با ریختگی خاکستری، ششمین نقطه ذوب بالا را در بین تمام عناصر دارد. این عنصر به راحتی کاربیدهای سخت و پایدار را در آلیاژها تشکیل می‌دهد و به همین دلیل بیشتر تولید جهانی این عنصر (حدود 80٪) در آلیاژهای فولاد، از جمله آلیاژهای با استحکام بالا و سوپرآلیاژها استفاده می‌شود.

مولیبدن

بیشتر ترکیبات مولیبدن حلالیت کمی در آب دارند، اما هنگامی که کانی‌های حاوی مولیبدن با اکسیژن و آب تماس پیدا می‌کنند، یون مولیبدات حاصل MoO2-4 کاملاً محلول است. در صنعت، ترکیبات مولیبدن (حدود ۱۴٪ از تولید جهانی این عنصر) در کاربردهای فشار بالا و دمای بالا به عنوان رنگدانه و کاتالیزور استفاده می‌شوند.

آنزیم‌های حاوی مولیبدن تاکنون رایج‌ترین کاتالیزورهای باکتریایی برای شکستن پیوند شیمیایی در نیتروژن مولکولی اتمسفر در فرآیند تثبیت بیولوژیکی نیتروژن بوده‌اند. اکنون حداقل ۵۰ آنزیم مولیبدن در باکتری‌ها، گیاهان و حیوانات شناخته شده است، اگرچه فقط آنزیم‌های باکتریایی و سیانوباکتریایی در تثبیت نیتروژن نقش دارند. این نیتروژنازها حاوی مولیبدن به شکلی متفاوت از سایر آنزیم‌های مولیبدن هستند که همگی حاوی مولیبدن کاملاً اکسید شده در یک کوفاکتور مولیبدن هستند. این آنزیم‌های کوفاکتور مولیبدن مختلف برای موجودات زنده حیاتی هستند و مولیبدن یک عنصر ضروری برای حیات در تمام موجودات یوکاریوتی عالی است، اگرچه در همه باکتری‌ها اینگونه نیست.

خواص فیزیکی

مولیبدن در حالت خالص خود، فلزی نقره‌ای-خاکستری با سختی موس ۵.۵ و وزن اتمی استاندارد ۹۵.۹۵ گرم بر مول است. نقطه ذوب آن ۲۶۲۳ درجه سانتیگراد (۴۷۵۳ درجه فارنهایت) است؛ از بین عناصر طبیعی، تنها تانتالوم، اسمیوم، رنیوم، تنگستن و کربن نقطه ذوب بالاتری دارند. مولیبدن یکی از کمترین ضرایب انبساط حرارتی را در بین فلزات تجاری دارد. استحکام کششی سیم‌های مولیبدن حدود ۳ برابر افزایش می‌یابد، از حدود ۱۰ تا ۳۰ گیگاپاسکال، زمانی که قطر آنها از حدود ۵۰ تا ۱۰۰ نانومتر به ۱۰ نانومتر کاهش می‌یابد.

خواص شیمیایی

مولیبدن یک فلز واسطه با الکترونگاتیوی ۲.۱۶ در مقیاس پائولینگ است. در دمای اتاق به طور قابل مشاهده با اکسیژن یا آب واکنش نمی‌دهد. اکسیداسیون ضعیف مولیبدن از ۳۰۰ درجه سانتیگراد (۵۷۲ درجه فارنهایت) شروع می‌شود؛ اکسیداسیون توده‌ای در دماهای بالاتر از ۶۰۰ درجه سانتیگراد رخ می‌دهد و منجر به تری اکسید مولیبدن می‌شود. مانند بسیاری از فلزات واسطه سنگین‌تر، مولیبدن تمایل کمی برای تشکیل کاتیون در محلول آبی نشان می‌دهد، اگرچه کاتیون Mo3+ تحت شرایط کنترل‌شده دقیق شناخته شده است.

محصولات داغ مولیبدن